یک مطالعهی جدید مبتنی بر جمعیت که شامل ۲۲ میلیون نفر است، نشان میدهد که اختلالات خودایمنی اکنون تقریباً یک نفر از هر ده نفر را تحت تأثیر قرار میدهند. این پژوهش که در نشریه The Lancet منتشر شده، همچنین تفاوتهای مهمی از نظر وضعیت اجتماعی-اقتصادی، فصلی و منطقهای در چندین اختلال خودایمنی نشان میدهد و سرنخهای جدیدی درباره علل احتمالی این بیماریها ارائه میدهد.
بیماریهای خودایمنی زمانی رخ میدهند که عملکرد طبیعی سیستم ایمنی بدن در دفاع در برابر عفونتها مختل شود و در نتیجه، سیستم ایمنی به اشتباه به سلولهای سالم بدن حمله کند. از جمله نمونههای این بیماریها میتوان به آرتریت روماتوئید، دیابت نوع ۱ و اماس (مولتیپل اسکلروزیس) اشاره کرد. تاکنون بیش از ۸۰ نوع بیماری خودایمنی شناخته شدهاند.
برخی از اختلالات خودایمنی، مانند دیابت نوع ۱، طی چند دهه گذشته افزایش یافتهاند، که این موضوع این پرسش را مطرح میکند که آیا بروز کلی بیماریهای خودایمنی در حال افزایش است؛ و آیا این روند ممکن است تحت تأثیر عوامل محیطی مشترک یا تغییرات رفتاری قرار داشته باشد؟ علتهای دقیق بیماریهای خودایمنی، بهویژه اینکه آیا این بیماریها ناشی از زمینههای ژنتیکی هستند یا عوامل قابلتغییر (مثل سبک زندگی)، هنوز تا حد زیادی ناشناخته باقی ماندهاند و موضوع تحقیقات بسیاری هستند. از آنجایی که هر یک از بیماریهای خودایمنی به تنهایی نادرند و همچنین تنوع بسیار زیادی بین آنها وجود دارد، انجام مطالعاتی در مقیاس کافی بزرگ و بهدست آوردن برآوردهای قابلاطمینان برای پاسخ به این پرسشها بسیار دشوار بوده است.
در همین راستا، گروهی از متخصصان در زمینههای اپیدمیولوژی، آمار زیستی، روماتولوژی، غدد درونریز و ایمونولوژی از دانشگاههای KU Leuven، کالج دانشگاهی لندن (UCL)، دانشگاه گلاسگو، کالج امپریال لندن، دانشگاه کاردیف، دانشگاه لستر و دانشگاه آکسفورد گرد هم آمدند تا به برخی از این پرسشها پاسخ دهند. آنها از مجموعه دادهای بسیار گسترده شامل پروندههای سلامت الکترونیکی ناشناسشده مربوط به ۲۲ میلیون نفر در بریتانیا استفاده کردند تا ۱۹ مورد از شایعترین بیماریهای خودایمنی را بررسی کنند — و ببینند آیا بروز این بیماریها در طول زمان در حال افزایش است، چه افرادی بیشتر تحت تأثیر این شرایط قرار میگیرند، و چگونه ممکن است چند بیماری خودایمنی بهصورت همزمان در یک فرد وجود داشته باشند.
نتایج نشان داد که این ۱۹ بیماری خودایمنی در مجموع حدود ۱۰٪ از جمعیت را تحت تأثیر قرار میدهند — ۱۳٪ در میان زنان و ۷٪ در میان مردان. این رقم بالاتر از برآوردهای پیشین است که معمولاً بر نمونههای کوچکتر و تعداد کمتری از بیماریهای خودایمنی تکیه داشتند. این یافتهها اهمیت مطالعهی بیشتر در مورد بیماریهای خودایمنی و درک بهتر علل و درمانهای آنها را نشان میدهد.
همچنین شواهدی از تفاوتهای اقتصادی-اجتماعی، فصلی و منطقهای در برخی از این بیماریها مشاهده شد. پژوهشگران بر این باورند که چنین تفاوتهایی نمیتوانند صرفاً ناشی از تفاوتهای ژنتیکی باشند و احتمالاً عوامل خطر قابلتغییر در بروز برخی از بیماریهای خودایمنی نقش دارند.
در نهایت، این تحقیق همچنین تأیید کرد که برخی بیماریهای خودایمنی تمایل دارند با یکدیگر همزمان بروز کنند (برای مثال، فردی که به یک بیماری خودایمنی مبتلاست، نسبت به فردی که هیچ بیماری خودایمنی ندارد، احتمال بیشتری دارد که به یک بیماری خودایمنی دوم نیز دچار شود)، اما این یافته در مقیاسی بسیار گستردهتر و برای طیف وسیعتری از بیماریها نسبت به مطالعات پیشین مشاهده شد. این یافتهها الگوهای تازهای را آشکار میکنند که میتوانند طراحی پژوهشهای بعدی دربارهی علل مشترک بیماریهای خودایمنی گوناگون را هدایت کنند.
دکتر ناتالی کونراد، نویسنده اول این مقاله که در دانشگاه KU Leuven بلژیک مشغول به کار است و همچنین پژوهشگر افتخاری در دانشگاه گلاسگو، گفت:
«ما مشاهده کردیم که برخی از بیماریهای خودایمنی بیش از حدی که بر اساس تصادف یا تحت نظر بودن بیشتر انتظار میرفت، با یکدیگر همراه بودند. این موضوع میتواند به این معنا باشد که برخی بیماریهای خودایمنی دارای عوامل خطر مشترکی هستند، مانند زمینههای ژنتیکی یا عوامل محیطی محرک. این پدیده بهویژه در میان بیماریهای روماتیسمی و بیماریهای غدد درونریز آشکار بود. اما این پدیده در مورد همه بیماریهای خودایمنی صدق نمیکرد — بهطور مثال، بیماری اماس (مولتیپل اسکلروزیس) از نرخ پایین همراهی با دیگر بیماریهای خودایمنی برخوردار بود، که نشان میدهد ممکن است مکانیسم بیماریزایی متفاوتی داشته باشد.»
پروفسور یان مکاینس، از نویسندگان مقاله، معاون دانشگاه گلاسگو و رئیس دانشکده علوم پزشکی، دامپزشکی و زیستی گفت:
«این گزارش برجسته، الگوهای در حال تغییر بیماریهای ایمنی را در طول دو دهه گذشته در بریتانیا مستند کرده است. این شرایط بار سنگینی بر دوش افراد و جامعه میگذارند و در حال حاضر یک نیاز درمانی بزرگ و برآوردهنشده به شمار میروند. این مطالعه پیشگامانه بینشهای ارزشمندی فراهم میکند که درک بهتر بیماریهای ایمنی و درمان آنها را در آینده هدایت خواهد کرد.»
نویسنده ارشد این مقاله، پروفسور جرالدین کمبریج از کالج دانشگاهی لندن (UCL) گفت:
«مطالعه ما نشان میدهد که بیماریهای خودایمنی چه بار سنگینی را بر دوش افراد و کل جمعیت وارد میکنند و همچنین پیچیدگی زیادی در جدا کردن شباهتها و تفاوتها در میان این مجموعه بزرگ و ناهمگون از بیماریها وجود دارد. بنابراین، نیاز حیاتیای وجود دارد برای بهرسمیت شناختن اهمیت افزایش تلاشهای پژوهشی که بتوانند به روشن شدن مکانیسمهای آسیبشناختی زیربنایی کمک کنند و از توسعه اقدامات پیشگیرانه هدفمند – مانند اقداماتی برای کاهش تأثیر عوامل خطر محیطی و اجتماعی – پشتیبانی کنند.»
